Czym jest insulinooporność?

Insulinooporność jest stanem, w którym normalne stężenie insuliny jest niewystarczające, aby umożliwić prawidłową reakcję organizmu na ten hormon. Reakcja na insulinę jest upośledzona, co powoduje, że trzustka musi produkować większą jej ilość w celu regulacji glikemii. Zwiększona produkcja insuliny może potęgować działanie insulinooporności. Tkanki obwodowe (głównie tk. Mięśniowa i tłuszczowa) przestaje prawidłowo reagować na insulinę. Mniejsza wrażliwość na insulinę skutkuję mniejszym wychwytem glukozy co z kolei powoduję hiperglikemię. Mechanizmem kompensacyjnym je zwiększone wydzielanie insuliny. Przy zwiększonej produkcji tego hormonu dochodzi do hiperinsulinemii i początkowym braku hiperglikemii. Z czasem mechanizm przestaje być wydajny i trzustka nie jest na tyle wydajna, aby produkować insulinę w takich ilościach, aby zrekompensować oporność tkanek na insulinę. Glukoza, która nie dostaję się do komórek powoduję hiperglikemie, dochodzi do stanu przedcukrzycowego a z czasem do cukrzycy typu 2. Mniej wrażliwymi komórkami na insulinę są adipocyty (komórki tłuszczowe) znajdujące się w obrębie jamy brzusznej oraz komórki mięśniowe, które nie są poddawane bodźcom (czyli aktywności fizycznej).

Insulinooporność a zespół metaboliczny

Zespół metaboliczny jest stanem klinicznym, podczas którego występuje wiele wzajemnie powiązanych czynników zwiększających ryzyko chorób sercowo-naczyniowych oraz cukrzycy typu 2. Czynniki charakteryzujące zespół metaboliczny to:

· Upośledzona tolerancja glukozy, insulinooporność i/lub hiperinsulenemia

· Otyłość brzuszna

· Dyslipidemia

· Nadciśnienie tętnicze

· Procesy zapalne.

Kluczowymi czynnikami rozwoju zespołu metabolicznego są otyłość brzuszna, insulinooporność oraz przewlekły stan zapalny. Zespół metaboliczny zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2, zdarzeń sercowo- naczyniowych oraz ryzyko zgonu bez względu na przyczynę nawet dwukrotnie. Wyżej wymienione czynniki zwiększają ryzyko występowania chorób nowotworowych.

Insulinooporność a nowotwory

W 2015 roku przeprowadzono metaanalizę badającą wpływ poziomu insuliny na ryzyko występowania raka endometrium. Dane jasno wskazywały na zwiększone ryzyko tego typu nowotworu u kobiet u których poziomy insuliny były wyższe oraz u których występowała insulinooporność.

W innej metaanalizie sprawdzono u ponad 38 tys. Osób jak zespół metaboliczny wpływa na występowania raka. Wykazano, że zespół metaboliczny był powiązany z występowaniem

raka jelita grubego, pęcherza moczowego oraz wątroby. U kobiet zaobserwowano związek między zespołem metaboliczny a rakiem trzustki, piersi, jelita grubego oraz odbytnicy.

Metaanaliza z 2018 roku wykazała, że insulinooporność, nadwaga lub otyłość, nadciśnienie oraz zaburzenia gospodarki węglowodanowej są istotnie związane z ryzykiem występowania raka tarczycy.

Jak zmniejszyć ryzyko?

Dieta i aktywność fizyczna to w szczególności dwa najważniejsze modyfikowalne czynniki. Duża część polskiego społeczeństwa ma niedobory witaminy D. Wykazano, że suplementacja witaminą D dawką nieprzekraczająca 4 tys. Jednostek pozwoliła na zredukowanie insulinooporności. Poprawiona tolerancja insuliny to zmniejszone ryzyko nowotworów. Spożycie jednej porcji nabiału było związane ze zmniejszonym ryzykiem zespołu metabolicznego, a co za tym idzie zmniejszonym ryzykiem występowania nowotworów.

W 2020 roku przeprowadzono metaanalizę badająca wpływ interwencji żywieniowej na redukcję insulinooporności i poprawę stanu zdrowia. Dieta, która była dostosowana kalorycznie do aktualnego zapotrzebowania i uwzględniała deficyt kaloryczny u osób z nadwagą i otyłością skutkowała poprawą wrażliwości na insulinę oraz lepszym składem ciała. Diety opierające się w głównej mierze na owocach i warzywach, wykorzystywaniu nasion roślin strączkowych, nabiału oraz ryb wykazywały pozytywne efekty. Jednym z czynników pozwalających na kontrolę glikemii jest niski ładunek glikemiczny diety. Taka dieta pozwala na kontrolowanie gospodarki węglowodanowej oraz zmniejszenie ryzyka hipergliekemii oraz dużych wyrzutów insuliny, które mogą doprowadzić do insulinooporności. Dodatkowo wykazano, że interwencja dietetyczna mogła w takim samym zakresie regulować stężenie insuliny jak stosowanie metforminy. Korzyścią przemawiająca za interwencją dietetyczną była również poprawa składu ciała w tym redukcji tkanki tłuszczowej.

Szczególne korzyści można osiągnąć wprowadzając do swojego żywienia zalecenia diety śródziemnomorskiej. Charakteryzuje się ona:

· dużym spożyciem warzyw, również strączkowych,

· dużym spożyciem produktów zbożowych,

· dużym spożyciem świeżych owoców,

· sporym spożyciem ryb, jogurtu, sera i orzechów,

· małym spożyciem mięsa, jaj i cukru,

· dominacją oleju z oliwek jako tłuszczu,

· brakiem zwyczaju smarowania pieczywa (skrapianie oliwą),

· niestosowaniem zasmażek z mąki czy śmietany do zupy,

· przyprawianiem potraw dużą ilością czosnku i ziół.

Wykorzystanie tych zasad podczas codziennego żywienia może wpływać pozytywnie na:

· Masę ciała

· Obwód talii

· Skurczowe i rozkurczowe ciśnienie krwi

· Stężenie glukozy oraz insuliny

· Wskaźnik insulinooporności HOMA/IR

· Lipidogram (cholesterol LDL, HDL oraz trójglicerydy)

· Parametry wątrobowe

· Czynniki zapalne (Il-6, białko CRP)

· Redukcja czynnika martwiczego nowotworów

· Zmniejszone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych

Wyżej wymienione czynniki wpływają pośrednio lub bezpośrednio na zmniejsozne ryzyko występowania zespołu metabolicznego oraz chorób nowotworowych.

W przypadku zmiany stylu życia oraz żywienia ważna jest dobrana indywidualnie strategia, która pozwoli na osiągniecie długotrwałej zmiany nawyków żywieniowych.

Źródła:

 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26597445/

 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23093685/ 

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30400199/ 

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30081182/ 

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28954281/ 

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31480732/ 

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26433009/ 

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31089736/ 

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33143083/ 

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32621748/