Magdalena Ulikowska

Rak jajnika jest główną przyczyną śmierci wszystkich nowotworów ginekologicznych. Czynniki ryzyka rozwoju raka jajnika obejmują czynniki modyfikowalne i niemodyfikowalne. Istotne jest, aby kobiety były zapoznane z metodami profilaktycznymi zmniejszającymi ryzyko zachorowania na raka jajnika i innych nowotworów, między innymi raka piersi bądź otrzewnej.

Udowodniono w badaniach, że stosowanie niechirurgicznych metod profilaktycznych, takich jak:

· doustne środki antykoncepcyjne,

· poród,

· karmienie piersią,

zapewnia wysoką ochronę przed rozwojem raka jajnika. Stwierdzono również, że zmniejszanie stanu zapalnego w organizmie wiąże się z trendem ochronnym przed rozwojem rakiem jajnika i można je osiągnąć za pomocą niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), takich jak aspiryna lub modyfikację stylu życia, lub jedno i drugie.

Modyfikacja stylu życia polega na regularnych ćwiczeniach fizycznych, zdrowej diecie uzupełnionej o antyoksydanty i składniki przeciwzapalne. Wprowadzenie takich zmian jeszcze bardziej zmniejsza ryzyko choroby.

Chirurgiczne metody ochronne obejmują:

· podwiązanie jajowodów,

· histerektomię,

· profilaktyczne obustronne wycięcie jajników i jajowodów. Jest to najskuteczniejsze podejście do ochrony przed rozwojem raka jajnika.

Dziedziczenie raka jajnika

· Ryzyko raka jajnika u nosicielek mutacji BRCA1 lub BRCA2 wynosi od 18-40%.

· 14% nabłonkowych raków jajnika jest spowodowanych mutacjami w BRCA1 lub BRCA2.

· Ryzyko raka jajnika do 70 roku życia wynosi ok. 40% dla BRCA1 i 18% dla BRCA2.

· 50% surowiczego raka jajnika zależne jest od mutacji w genach BRCA1 lub BRCA2.

W tych przypadkach profilaktyka chirurgiczna jest najlepszym sposobem zmniejszania ryzyka rozwoju raka jajnika.

Modyfikowalne czynniki ryzyka rozwoju jajnika

Jedna z hipotez rozwoju raka jajnika opiera się na tym, że nowotwór związany jest ze stanem zapalnym. W tkance, w której występuje przewlekły stan zapalny jest zwiększone ryzyko mutacji w DNA co wiąże się z powstaniem nowotworu. W związku z tym hamowanie stanu zapalnego będzie hamowało rozwój nowotworu bądź występowanie przerzutów.

Oprócz przyjmowanie substancji farmakologicznych obniżających stan zapalny w organizmie również styl życia jak i odpowiednia dieta może wpłynąć na zahamowanie rozwoju stanu zapalnego. Dieta powinna obfitować w duże ilości produktów o potencjale przeciwzapalnym, m.in. oleje roślinne spożywane na surowo, orzechy, surowe owoce i warzywa oraz przyprawy, np. cynamon.

Skala ORAC może być pomocna w zapoznaniu się z naturalnymi produktami spożywczymi o wysokich właściwościach przeciwzapalnych oraz przeciwutleniających. W skład skali ORAC wchodzą takie produkty jak przyprawy: goździki, cynamon, oregano, kumin, pietruszka, curry, kakao czy bazylia. Oprócz przypraw wysokie pozycję zajmują owoce jagodowe jak maliny, truskawki, jagody, borówki, poziomki oraz żurawina, śliwki suszone czy świeże jabłko. Orzechy takie jak pekany czy włoskie również można włączyć do diety jako produkt przeciwzapalny.

Z drugiej strony, oprócz wprowadzenie produktów o wysokim potencjale przeciwzapalnym należy unikać produktów spożywczych powodujących stan zapalny w organizmie. Do prozapalnych produktów spożywczych należą te, które zawierają dużo ilości cukru rafinowanego:

· Soki w kartonach, napoje gazowane (softy);

· Wyroby cukiernicze (ciasta, ciasteczka, batony, cukierki, drożdżówki, torty);

· Duże ilości miodu;

· Jogurty owocowe;

oraz produkty spożywcze z dodatkiem tłuszczu utwardzonego, np. palmowego:

· Słone przekąski (chipsy, paluszki);

· Ciasto na bazie margaryny, np. francuksie;

· Gotowe dania.

Należy pamiętać również, że palenie tytoniu oraz spożywanie alkoholu również będzie wpływało na pojawienia się stanu zapalnego w organizmie. Tym bardziej, w przypadku nowotworu jajnika hormonozależnego, spożycie jednej porcji zwiększa stężenie estrogenu w organizmie kobiety.

Rak jajnika jest najbardziej śmiertelnym nowotworem żeńskich narządów płciowych. Badania populacyjne niestety nie potwierdziły, że badania przesiewowe poprawiają wczesne wykrywanie nowotworu bądź wpływają na dłuższe przeżycie. Dlatego stosowanie metod profilaktycznych ma kluczowe znaczenie dla poprawy wyników leczenia tej choroby, zarówno tych chirurgicznych jak i niechirurgicznych.

Źródła:

1. Lesley Andrews, David G. Mutch, Hereditary Ovarian Cancer and Risk Reduction, Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology, Volume 41, 2017, Pages 31-48.

2. Ali AT. Towards Prevention of Ovarian Cancer. Curr Cancer Drug Targets. 2018;18(6):522-537.

3. Kroeger PT Jr, Drapkin R. Pathogenesis and heterogeneity of ovarian cancer. Curr Opin Obstet Gynecol. 2017 Feb;29(1):26-34.

4. Manchanda R, Menon U. Setting the Threshold for Surgical Prevention in Women at Increased Risk of Ovarian Cancer. Int J Gynecol Cancer. 2018 Jan;28(1):34-42. 

 https://www.ars.usda.gov/ARSUserFiles/80400525/Articles/AICR07_ORAC.pdf

6. Carrión-García CJ, Guerra-Hernández EJ, García-Villanova B, Serafini M, Sánchez MJ, Amiano P, Molina-Montes E. Plasma Non-Enzymatic Antioxidant Capacity (NEAC) in Relation to Dietary NEAC, Nutrient Antioxidants and Inflammation-Related Biomarkers. Antioxidants (Basel). 2020 Apr 5;9(4):301