Rak prostaty, a spożywanie produktów mlecznych. Czy istnieje niebezpieczna granica?

Magdalena Ulikowska

Rak stercza, czyli rak gruczołu krokowego jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u mężczyzn w Polsce. W 2018 r. odsetek zachorowań w stosunku do całkowitej liczby nowotworów wynosił 20%. Zaraz za nowotworem stercza, z odsetkiem wynoszącym 16% zachorowań umiejscowił się rak płuc. Niestety z roku na rok wzrasta ilość zdiagnozowanych przypadków raka prostaty. Niestety nowotwór jest chorobą przewlekłą, która wpływa na różne obszary życia mężczyzny z częstym obniżeniem jakości życia. Istotnym aspektem jest szerzenie profilaktyki przeciwnowotworowej w celu zmniejszenia liczby zachorowań na ten typ nowotworu. Odpowiednie żywienia również należy do obszaru profilaktyki jak i jest częścią wspomagającą w trakcie leczenia onkologicznego. Istnieje dużo niejasności w kwestii spożywania jak i eliminacji poszczególnych produktów spożywczych, które potencjalnie wpływają na zahamowanie procesu nowotworzenia bądź jego progresje. Do jednych z nich należy spożywanie produktów nabiałowych. Poniżej znajdują się informację wyjaśniające zależność między spożywaniem produktów mlecznych a rakiem prostaty.

Czynniki ryzyka zachorowania na raka prostaty.

Zachorowanie na raka gruczołu krokowego wzrasta wraz z wiekiem. Największa liczba osób ze zdiagnozowanym nowotworem ukończyła 70-ty rok życia. Oprócz wieku na podwyższone ryzyko rozwoju raka prostaty ma:

· Obciążenie rodzinne – rozwój raka jest 2-3 krotnie większy w przypadku pokrewieństwa pierwszego stopnia;

· Mutacja w genach BRCA1 i BRCA2;

· Rasa negroidalna – prawdopodobnie związane jest z inną ekspresją genów niż u rasy kaukaskiej – badania nadal trwają;

· Otyłość – u mężczyzn z BMI powyżej 30 przebieg choroby jest bardziej agresywny, wzrasta również śmiertelność w tej grupie;

· Narażenie na androgeny, czyli męskie hormony płciowe – bardzo rzadko chorują mężczyźni z niedoczynnością przysadki bądź kastraci;

· Zatrucie metalami ciężkimi – takimi jak kadm czy ołów.

Żywienie i jej wpływ na powstanie raka gruczołu krokowego.

Bardzo trudno określić naukowcom, który konkretnie składnik pokarmowy czy produkt spożywczy będzie wpływał na powstanie choroby nowotworowej. Wynika to z tego, że produkty spożywcze w zawierają w sobie różnorodność substancji biologicznie czynnych, dlatego większość badań skupia się na przeanalizowania wpływu całej diety na ryzyko powstania nowotworu. Istnieją próby powiązanie konkretnej żywności z procesem kancerogenezy. Żywność, którą się wymienia jako czynnik ryzyka rozwoju nowotworu gruczołu krokowego to produkty naturalnie bogate w wapń (mleko, nabiał) bądź te, które są fortyfikowane wapniem, np. płatki śniadaniowe, tofu. Dieta obfitujące w produkty bogate w nasycone kwasy tłuszczowe, czerwone i przetworzone mięso (grillowane, smażone, wędzone) również należy do czynników ryzyka rozwoju nowotworu prostaty.

Dlaczego nabiał taki “straszny”?

Produkty mleczne zawierają nasycone kwasy tłuszczowe, pełnowartościowe białko oraz witaminy i minerały. Mleko, jogurty i sery są wartościowym źródłem białka dla ludzi. Produkty te zawierają również takie substancje jak czynniki wzrostu i hormony, które prawdopodobnie ulegają strawieniu w żołądku. Udowodniono jednak, że konsumpcja mleka podnosi poziom insulinopodobnego czynnika wzrostu (IGF-1) we krwi a wyższy poziom IGF-1 związany jest z podwyższonym ryzykiem raka prostaty.

Metaanaliza 21 badań wykazała, że w 15 z nich połączono zwiększone ryzyko powstania raka prostaty przy podaży 400 g produktów nabiałowych dziennie, jednak powiązanie z poszczególnymi typami nowotworu gruczołu krokowego jest niejasne. W innej metaanalizie 14 z 22 badań nie wykazało zwiększonego ryzyka przy podaży 200 g mleka dziennie. Wnioski płynące z raportu American Institute for Cancer Research mówią, że dowody potwierdzające wpływ spożywania dużej ilości produktów mlecznych na zwiększone ryzyko rozwoju nowotwory prostaty są nadal ograniczone.

Dieta bogata w wapń była w 2007 roku przedstawiano jako dieta zwiększające rozwój nowotworu prostaty. Podstawą był wpływ dużych dawek wapnia na zahamowanie transormacji prekurosora witaminy D3 w formę docelową, zwiększając w ten sposób proliferację komórek w prostacie. W najnowszym raporcie American Institute for Cancer Research (2018) siła dowodów została jednak zdecydowanie obniżona. Wynika to z przeprowadzenia bardziej szczegółowych badań nad rakiem prostaty na przestrzeni tych lat. Zauważono, że nie każdy nowotwór stercza jest taki sam. Wcześniejsze badania traktowały raka prostaty jako

jednorodną grupę nowotworów, teraz uwaga została skupiona na poszczególnych rodzajach nowotworu prostaty, np. wczesnym czy zaawansowanym raku prostaty. W związku z tym widoczne powiązania pomiędzy czynnikami są teraz mniej dostrzegalne.

Co warto włączyć do diety?

Demark-Wahnefried i wsp. przeprowadzili badania oceniając wpływ codziennej podaży siemienia lnianego przez okres 30 dni u mężczyzn chorujących na nowotwór gruczołu krokowego. Stwierdzili, że siemię lniane ma hamujący wpływ na proliferację komórek nowotworowych. Prawdopodobnie wynika to ze zmniejszenia stosunku kwasów tłuszczowych omega-3 do omega-6 z wartości 1:10 do 1:2,2. U mężczyzn spożywających 30 g siemienia lnianego dziennie zauważona zwiększoną ilość EPA (długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe) w erytrocytach i komórkach stercza. Siemię lniane może być bezpiecznie stosowane u mężczyzn z postawioną diagnozą raka stercza. Jest to bardzo dobre źródło ALA, jak i potasu, magnezu, błonnika pokarmowego i witamin z grupy B.

Dieta mężczyzny chorującego na nowotwór gruczołu krokowego.

Dieta dla osoby chorującej na nowotwór powinno być dobrana indywidualnie. Należy uwzględnić zapotrzebowanie energetyczne danej osoby, jego preferencje smakowe jak i stan zdrowia wynikający z zaawansowanie nowotworu, działań niepożądanych zastosowanego leczenia czy dolegliwości trawiennych. Dobrze zbilansowana dieta może wspomóc organizm w walce z chorobą nowotworową oraz zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby w trakcie remisji. W większości przypadków dieta będzie zawierała elementy diety lekkostrawnej opierającej się na świeżych produktach spożywczych, przygotowanych w taki sposób, aby zachować jak największą ilość substancji biologicznie czynnych. Warto zgłosić się do dietetyka onkologicznego w celu uzyskania spersonalizowanych wytycznych żywieniowych jak i ustalenia wspólnie dalszego planu działania

Źródła:

1.  Demark-Wahnefried W., i wsp.: Flaxseed supplementation (not dietary fat restriction) reduces prostate cancer proliferation rates in men presurgery. Cancer Epidemiol. Biomarkers Prev. 2008, 17, 3577–3587.

2.  Twarda I.M. i wsp.: The Role of Diet in the Development of Prostate Cancer, Piel. Zdr. Publ. 2015, 5, 4, 417–425.

3.  Henderson BE, Lee NH, Seewaldt V, Shen H. The influence of race and ethnicity on the biology of cancer. Nat Rev Cancer 2012, 12: 648-653.

4.  American Institute for Cancer Research: Diet, nutrition, physical activity and prostate cancer, 2018, Diet, nutrition, physical activity and prostate cancer (wcrf.org)